Bu bölümde dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunu (DEHB) tanı açısından sorgulayıcı bir gözle ele alıyoruz.

Yanıt aradığımız sorular:

• Bir test, bir kişide DEHB olduğunu kesin olarak söyleyebilir mi?
• Pahalı dikkat testleri yaptırmaya değer mi?
• Psikolojik testler aslında neyi ölçüyor?
• DEHB neden bir "dopamin eksikliği" değil de farklı çalışan bir sistem?
• Aynı dikkat yapısı neden kimi için iyi, kimi için kötü?
• "Beklemeye tahammülsüzlük" gündelik hayatta nasıl görünüyor?
• DEHB toplumda ne kadar sık — ve neden bu kadar çok insan kendinde görüyor?

İçerik

(00:00) Giriş ve bilyeler

(02:12) Testle DEHB tanısı konur mu?

(05:50) Hepimizin bir dikkat puanı var

(07:03) Eksiklik değil, farklılık

(09:48) Beklemeye tahammülsüzlük

(11:48) Herkesin mi dikkati eksik?

Kaynaklar

Goddard, H. H. (1917). Mental Tests and the Immigrant. Journal of Delinquency, 2, 243-277.

Marx, I., Hacker, T., Yu, X., Cortese, S., & Sonuga-Barke, E. (2021). ADHD and the Choice of Small Immediate Over Larger Delayed Rewards: A Comparative Meta-Analysis. Journal of Attention Disorders, 25(2), 171-187.

Song, P., Zha, M., Yang, Q., Zhang, Y., Li, X., & Rudan, I. (2021). The prevalence of adult attention-deficit hyperactivity disorder: A global systematic review and meta-analysis. Journal of Global Health, 11, 04009.

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde sevdiğimize neden yalan söylediğimizi, suskunluğun ne zaman bir yalana dönüştüğünü ve kırılan güvenin nasıl onarılabileceğini ele alıyoruz.

Yanıt aradığımız sorular:

• Her yalan kötü müdür?
• Sevdiğimiz kişilere neden yalan söyleriz?
• Bir şeyi söylememek de yalan sayılır mı?
• Doğal mahremiyet ile bir şeyi örtbas etmek arasındaki sınır nerede?
• Aldatma yaptıysak partnerimize itiraf etmeli miyiz?
• Kırılan güven gerçekten onarılabilir mi?

İçerik

(00:00) Giriş ve yalanların ağırlığı

(01:55) Prososyal yalan, antisosyal yalan ve radikal dürüstlük

(04:10) Yakınlarımıza neden yalan söyleriz?

(07:02) Söylememek de yalan mıdır?

(07:37) Doğal mahremiyet mi, örtbas mı?

(09:56) Aldatma ve itiraf

(12:17) Kırılan güvenin onarımı

Kaynaklar

DePaulo, B. M., Kashy, D. A., Kirkendol, S. E., Wyer, M. M., & Epstein, J. A. (1996). Lying in everyday life. Journal of Personality and Social Psychology, 70(5), 979-995.

DePaulo, B. M., & Kashy, D. A. (1998). Everyday lies in close and casual relationships. Journal of Personality and Social Psychology, 74(1), 63-79.

Blanton, B. (1994). Radical Honesty: How to Transform Your Life by Telling the Truth. Sparrowhawk Publications.

Winnicott, D. W. (1971). Playing and Reality. Tavistock Publications.

Giacobbi, M., & Lalot, F. (2025). Unpacking trust repair in couples: A systematic literature review. Journal of Family Therapy, 47(1), e12483.

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde yalan söylemeyi nörobilim bakışıyla ele alıyoruz.

Yanıt aradığımız sorular:

• İnsanlar günde ortalama kaç kez yalan söyler?
• Yalan söylemek sadece insana özgü bir beceri mi?
• Çocuklar yalan söylemeyi kaç yaşında öğreniyor?
• Cezalandırıcı yetiştirme tarzı dürüst çocuklar mı, yoksa daha iyi yalancılar mı yetiştiriyor?
• Yalan söylerken beynimizde tam olarak neler oluyor?
• Beynimiz tekrarlanan yalanlara alışıyor mu?
• Bedensel ipuçlarına bakarak yalan tespit etmek gerçekten mümkün mü?

İçerik

(00:00) Günde kaç yalan söylüyoruz?

(02:07) Hayvanlarda yalan ve Makyavelist Zeka

(05:33) Çocuklarda yalanın gelişimi

(08:11) Yalanın bilişsel maliyeti ve beyin bölgeleri

(11:08) Beyin sahteciliğe nasıl alışıyor?

(13:53) Othello hatası ve poligrafın güvenilirliği

Kaynaklar

Wheeler, B. C. (2009). Monkeys crying wolf? Tufted capuchin monkeys use anti-predator calls to usurp resources from conspecifics. Proceedings of the Royal Society B, 276(1669), 3013-3018.

Byrne, R. W., & Whiten, A. (Eds.) (1988). Machiavellian Intelligence: Social Expertise and the Evolution of Intellect in Monkeys, Apes, and Humans. Oxford University Press.

Dunbar, R. (1996). Grooming, Gossip, and the Evolution of Language. Harvard University Press.

Talwar, V., & Lee, K. (2011). A punitive environment fosters children's dishonesty: A natural experiment. Child Development, 82(6), 1751-1758.

Talwar, V., & Lee, K. (2002). Development of lying to conceal a transgression: Children's control of expressive behaviour during verbal deception. International Journal of Behavioral Development, 26(5), 436-444.

Garrett, N., Lazzaro, S. C., Ariely, D., & Sharot, T. (2016). The brain adapts to dishonesty. Nature Neuroscience, 19(12), 1727-1732.

Tavris, C., & Aronson, E. (2007). Mistakes Were Made (But Not by Me): Why We Justify Foolish Beliefs, Bad Decisions, and Hurtful Acts.

Machiavelli, N. Prens (Türkçe çeviri).

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde, iki yıldır konuştuğumuz tüm meselelerin arkasında duran büyük soruyu doğrudan ele alıyoruz: Hayatın bir anlamı var mı?

İçerik

(00:00) Giriş: Elli bölüm, bir soru
(01:36) İki uyarı
(02:43) Albert Camus
(06:28) Sisifos ve absürt
(08:29) Üç seçenek ve isyan
(09:29) Felsefi mi, depresif mi?
(10:35) Hayat boş, Kerem Yılmazer ve Camus
(12:38) Elli bölüm ve Sisifos ritüeli

Kaynaklar

Albert Camus — Sisifos Söyleni (çev. Tahsin Yücel, Can Yayınları)

Albert Camus — Stanford Encyclopedia of Philosophy

Olivier Todd — Albert Camus: A Life (Camus biyografisi)

Homeros — İlyada, 6. Kitap

Steger, M. F., Frazier, P., Oishi, S., & Kaler, M. (2006). The Meaning in Life Questionnaire: Assessing the presence of and search for meaning in life. Journal of Counseling Psychology, 53(1), 80–93.

Kerem Yılmazer - Hayat Boş (1976, Söz: Ülkü Aker)

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Mary Ainsworth'ün "yabancı durum deneyi" bağlanma stillerini tanımlayan en ünlü çalışmalardan biri. Ama 20 dakikalık bir laboratuvar gözlemiyle bir bebeğin bağlanma stilini belirlemek ne kadar güvenilir? Bu bölümde bağlanma stillerinin nasıl keşfedildiğini, Ainsworth'ün hayat hikayesini ve bu kuramın gerçek dünyayı ne kadar yansıttığını sorguluyoruz.

İçerik

(00:00) Giriş

(00:38) Mary Ainsworth'ün hayat hikayesi: Kanada ordusundan Uganda'ya

(03:41) Baltimore çalışması ve yabancı durum deneyi

(04:32) Üç bağlanma stili: güvenli, kaçıngan ve kaygılı-kararsız

(07:19) Metodolojik eleştiriler: 20 dakikalık test yeterli mi?

(08:28) Gözlemci etkisi ve ailelerin perspektifi

(09:30) Örneklem seçimi ve kültürel kör nokta

(10:33) Mizaç, anneleri suçlama ve "buzdolabı anne" kavramı

(12:14) Kategorik yaklaşımın sınırları

(13:33) Bağlanma stili değişir mi?

Kaynaklar

Ainsworth, M. D. S., Blehar, M. C., Waters, E. & Wall, S. — Patterns of Attachment: A Psychological Study of the Strange Situation (1978)

Belsky, J. & Rovine, M. — Temperament and Attachment Security in the Strange Situation: An Empirical Rapprochement (1987)

Van den Boom, D. C. — The Influence of Temperament and Mothering on Attachment and Exploration (1994)

Fraley, R. C. — Attachment Stability From Infancy to Adulthood: Meta-Analysis and Dynamic Modeling of Developmental Mechanisms (2002)

Fraley, R. C. & Spieker, S. J. — Are Infant Attachment Patterns Continuously or Categorically Distributed? (2003)

Bettelheim, B. — The Empty Fortress: Infantile Autism and the Birth of the Self (1967)

Rimland, B. — Infantile Autism: The Syndrome and Its Implications for a Neural Theory of Behavior (1964)

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Yeni doğmuş bir bebek birkaç gün içinde annesinin kokusunu diğer tüm kadınlardan ayırt edebiliyor ama bunu bilinçli olarak yapmıyor. Bağlanma, farkında bile olmadan beynimize kazınan bu tür izlerle başlıyor. Bu bölümde bağlanma kuramının sancılı doğumunu ve bir bebeğin annesine bağlanırken beyninde neler olup bittiğini konuşuyoruz.

İçerik

(00:00) Bowlby'nin 1957 sunumu ve psikanalitik dünyanın tepkisi
(03:22) Harlow'un tel anne — kumaş anne deneyi
(04:59) Maymun Punch'ın hikayesi
(06:28) Örtük bellek, açık bellek ve bebeğin hipokampusu
(08:09) Kokunun bağlanmadaki yeri ve noradrenalin
(08:43) Kötü olaylardan iyi anılar
(10:11) Bağlanma şemaları nasıl oluşur?
(11:46) Klein'a neden dargınım?

Kaynaklar

Bowlby, J. (1958). The Nature of the Child's Tie to His Mother. International Journal of Psycho-Analysis, 39, 350–373.

Harlow, H. F. (1958). The Nature of Love. American Psychologist, 13, 573–685.

Van der Horst, F. C. P., LeRoy, H. A., & Van der Veer, R. (2008). "When Strangers Meet": John Bowlby and Harry Harlow on Attachment Behavior. Integrative Psychological and Behavioral Science, 42(4), 370–388.

Sullivan, R. M., Landers, M., Yeaman, B., & Wilson, D. A. (2000). Good Memories of Bad Events in Infancy. Nature, 407, 38–39.

Tottenham, N., & Vannucci, A. (2025). Attachment as Prediction: Insights From Cognitive and Developmental Neuroscience. Current Directions in Psychological Science, 34(3), 195–206.

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Sabah alarmı çaldığında kendinizi dinlenmiş hissediyor musunuz? Çoğu kişi hissetmiyor. Bu bölümde kronik yorgunluğun önemli nedenlerinden biri olan iyi uyuyamamayı ele alıyoruz.

Vücudumuzun iç saati nasıl çalışıyor?
Kronotip farklılıkları neden önemli?
Uyku borcu nasıl birikiyor?
Gündüzden intikam almak için uykudan çalma döngüsü nelere yol açıyor?

İçerik

(00:00) Giriş: Neden herkes yorgun?
(00:52) Vücudumuzun duvar saati: Hipotalamus ve sirkadiyen ritim
(02:45) Kronotip, genetik ve sosyal jet lag
(06:21) Uyku borcu: Sessizce biriken bedel
(09:41) Gündüzden intikam almak: Uyku erteleme döngüsü
(11:21) Peki ne yapalım? Ekranlar, kronotip ve sabit uyanma saati
(13:39) Özet ve kapanış

Kaynaklar

The Cumulative Cost of Additional Wakefulness: Dose-Response Effects on Neurobehavioral Functions and Sleep Physiology From Chronic Sleep Restriction and Total Sleep Deprivation — Van Dongen ve ark. (2003)

Chronotype, Cognitive Abilities, and Academic Achievement: A Meta-Analytic Investigation — Preckel ve ark. (2011)

Impact of Sleep Duration on Executive Function and Brain Structure — Tai ve ark. (2022)

How Smart Is It to Go to Bed with the Phone? The Impact of Short-Wavelength Light and Affective States on Sleep and Circadian Rhythms — Schmid ve ark. (2021)

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde güç dinamiklerinin psikolojisini ele alıyoruz. Güç ağlarının nasıl kurulduğunu ve bu ağların dışına çıkmanın neden bu kadar zor olduğunu inceliyoruz.

İçerik

(00:00) Giriş ve güç kavramı
(00:52) French ve Raven: gücün altı kaynağı
(01:54) Güç ağları ve Epstein vakası
(03:16) Prestijin çekim gücü ve ait olma ihtiyacı
(05:23) Karşılıklılık normu ve bağlanma
(06:08) Sadakat, ödünler ve seçim piramidi
(07:26) İçeride kilitlenme
(09:48) Güç merkezindeki kişiler: kibir ve inhibisyon kaybı
(10:53) Kurabiye deneyi
(11:49) Özet: güç ağlarının üç aşaması

Kaynaklar

The Bases of Social Power

The Norm of Reciprocity: A Preliminary Statement

Power, Approach, and Inhibition

Power: Why Some People Have It and Others Don't

Mistakes Were Made (But Not by Me): Why We Justify Foolish Beliefs, Bad Decisions, and Hurtful Acts

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠