Bu bölümde dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunu (DEHB) tanı açısından sorgulayıcı bir gözle ele alıyoruz.

Yanıt aradığımız sorular:

• Bir test, bir kişide DEHB olduğunu kesin olarak söyleyebilir mi?
• Pahalı dikkat testleri yaptırmaya değer mi?
• Psikolojik testler aslında neyi ölçüyor?
• DEHB neden bir "dopamin eksikliği" değil de farklı çalışan bir sistem?
• Aynı dikkat yapısı neden kimi için iyi, kimi için kötü?
• "Beklemeye tahammülsüzlük" gündelik hayatta nasıl görünüyor?
• DEHB toplumda ne kadar sık — ve neden bu kadar çok insan kendinde görüyor?

İçerik

(00:00) Giriş ve bilyeler

(02:12) Testle DEHB tanısı konur mu?

(05:50) Hepimizin bir dikkat puanı var

(07:03) Eksiklik değil, farklılık

(09:48) Beklemeye tahammülsüzlük

(11:48) Herkesin mi dikkati eksik?

Kaynaklar

Goddard, H. H. (1917). Mental Tests and the Immigrant. Journal of Delinquency, 2, 243-277.

Marx, I., Hacker, T., Yu, X., Cortese, S., & Sonuga-Barke, E. (2021). ADHD and the Choice of Small Immediate Over Larger Delayed Rewards: A Comparative Meta-Analysis. Journal of Attention Disorders, 25(2), 171-187.

Song, P., Zha, M., Yang, Q., Zhang, Y., Li, X., & Rudan, I. (2021). The prevalence of adult attention-deficit hyperactivity disorder: A global systematic review and meta-analysis. Journal of Global Health, 11, 04009.

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde sevdiğimize neden yalan söylediğimizi, suskunluğun ne zaman bir yalana dönüştüğünü ve kırılan güvenin nasıl onarılabileceğini ele alıyoruz.

Yanıt aradığımız sorular:

• Her yalan kötü müdür?
• Sevdiğimiz kişilere neden yalan söyleriz?
• Bir şeyi söylememek de yalan sayılır mı?
• Doğal mahremiyet ile bir şeyi örtbas etmek arasındaki sınır nerede?
• Aldatma yaptıysak partnerimize itiraf etmeli miyiz?
• Kırılan güven gerçekten onarılabilir mi?

İçerik

(00:00) Giriş ve yalanların ağırlığı

(01:55) Prososyal yalan, antisosyal yalan ve radikal dürüstlük

(04:10) Yakınlarımıza neden yalan söyleriz?

(07:02) Söylememek de yalan mıdır?

(07:37) Doğal mahremiyet mi, örtbas mı?

(09:56) Aldatma ve itiraf

(12:17) Kırılan güvenin onarımı

Kaynaklar

DePaulo, B. M., Kashy, D. A., Kirkendol, S. E., Wyer, M. M., & Epstein, J. A. (1996). Lying in everyday life. Journal of Personality and Social Psychology, 70(5), 979-995.

DePaulo, B. M., & Kashy, D. A. (1998). Everyday lies in close and casual relationships. Journal of Personality and Social Psychology, 74(1), 63-79.

Blanton, B. (1994). Radical Honesty: How to Transform Your Life by Telling the Truth. Sparrowhawk Publications.

Winnicott, D. W. (1971). Playing and Reality. Tavistock Publications.

Giacobbi, M., & Lalot, F. (2025). Unpacking trust repair in couples: A systematic literature review. Journal of Family Therapy, 47(1), e12483.

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde yalan söylemeyi nörobilim bakışıyla ele alıyoruz.

Yanıt aradığımız sorular:

• İnsanlar günde ortalama kaç kez yalan söyler?
• Yalan söylemek sadece insana özgü bir beceri mi?
• Çocuklar yalan söylemeyi kaç yaşında öğreniyor?
• Cezalandırıcı yetiştirme tarzı dürüst çocuklar mı, yoksa daha iyi yalancılar mı yetiştiriyor?
• Yalan söylerken beynimizde tam olarak neler oluyor?
• Beynimiz tekrarlanan yalanlara alışıyor mu?
• Bedensel ipuçlarına bakarak yalan tespit etmek gerçekten mümkün mü?

İçerik

(00:00) Günde kaç yalan söylüyoruz?

(02:07) Hayvanlarda yalan ve Makyavelist Zeka

(05:33) Çocuklarda yalanın gelişimi

(08:11) Yalanın bilişsel maliyeti ve beyin bölgeleri

(11:08) Beyin sahteciliğe nasıl alışıyor?

(13:53) Othello hatası ve poligrafın güvenilirliği

Kaynaklar

Wheeler, B. C. (2009). Monkeys crying wolf? Tufted capuchin monkeys use anti-predator calls to usurp resources from conspecifics. Proceedings of the Royal Society B, 276(1669), 3013-3018.

Byrne, R. W., & Whiten, A. (Eds.) (1988). Machiavellian Intelligence: Social Expertise and the Evolution of Intellect in Monkeys, Apes, and Humans. Oxford University Press.

Dunbar, R. (1996). Grooming, Gossip, and the Evolution of Language. Harvard University Press.

Talwar, V., & Lee, K. (2011). A punitive environment fosters children's dishonesty: A natural experiment. Child Development, 82(6), 1751-1758.

Talwar, V., & Lee, K. (2002). Development of lying to conceal a transgression: Children's control of expressive behaviour during verbal deception. International Journal of Behavioral Development, 26(5), 436-444.

Garrett, N., Lazzaro, S. C., Ariely, D., & Sharot, T. (2016). The brain adapts to dishonesty. Nature Neuroscience, 19(12), 1727-1732.

Tavris, C., & Aronson, E. (2007). Mistakes Were Made (But Not by Me): Why We Justify Foolish Beliefs, Bad Decisions, and Hurtful Acts.

Machiavelli, N. Prens (Türkçe çeviri).

İletişim

nebiliyorus@gmail.com

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠