کورد لە چیای مۆنبلان، مەترسیدارترین چیای دنیا کە گیانی زیاتر لە ٨٠٠٠ شاخەوانی هەستاندۆ.

مۆن بلانک بە بەرزی ٤٨١١ مێتر بەرزترین شوێن لە ئەوڕۆپا و ئاڵپ ناسراوە. ‌ئەو چیایە هەمیشە بە بەفر داپۆشراوە زۆر پێش ئەوەی ناوی بنرێت "کێوی سپی"، خەڵکی ناوچەکە پێیان دەوت Montagne Maudite (کێوە نەفرەت لێکراوەکە). باوەڕ وابوو کە دێو و درنج و ئەژدیها لەسەر لووتکەکەی دەژین، و دانیشتووانی شامۆنی تا سەدەی ١٨ زۆر بە دەگمەن لەو ناوچانە نزیک دەبوونەوە.

لەو ئاڵقەیەدا باسی ئەو چیایە، جێگە و پێگەی کورد لە مۆنبلان، ڕێگای سەرکەوتن و چۆنێتی ڕاهێنان بۆ ئەو چیایە دەکەین.

نووسینی، تۆمار و خوێندنەوەی دیاکۆ گەرمیانی (شێخ محەمەدی)

Kurim Xeyrî (کورم خەیری) – Rega Podcast

خەیروڵڵا عەبدولکەریم ئەفسەری سوپای ئێراق بوو، کاتێک کۆماری مەهاباد لە ساڵی 1946 دامەزرا، پەیوەندی بە سوپای کۆمارەوە کرد، دوای ڕووخانی کۆمار، گەڕایەوە ئێراق و لە ساڵی ١٩٤٧ لە بەغدا لە سێدارە درا.

کاک وریا ماملێ، ئەم کورتە چیرۆکە لە نوسینی حەسەن تەفریشیان، لە فارسییەوە، وەرگێڕاوەتەوە سەرزمانی کوردی و لە پۆدکاستی ڕێگا تۆمار و ئامادە کراوە.

ڕوحی بەرزی شەهیدانی رێگای کوردستان شاد و یادی خەیروڵا عەبدولکەریم، هەرمان.

ئەگەر یەکەم هەوڵی 'یۆهان گۆتەنبێرگ'ـی ئەڵمانی لە سەدەی پانزە بۆ دروستکردنی ئامێری چاپ، وەرچەرخانێکی مێژوویی بێت لە بواری چاپکردنی نووسیندا، ئەوا ساڵی 1915 بۆ کورد وەرچەرخانەکە تایبەتمەندی وەردەگرێت و بۆ یەکەم جار دەستنووسە کوردییەکان ئاسۆی چاپکردنیان لەسەر دەستی حوسێن حوزنی مکوریانی بەڕوودا رۆشن دەبێتەوە.

حوسێن حوزنی موکریانی (1893–1947) یەکەم کەس بوو کە بە شێوەی تایبەتی چاپکردنی نووسراوە کوردییەکان دەستپێکرد. ساڵی 1915 لە ئەڵمانیا چاپخانەیەکی کڕی و دواتر بردی حەلب، 1925ش هێناوە بۆ کوردستان. بەو چاپخانەیەوە چەند گۆڤار و رۆژنامەی گرنگی وەک زاری کرمانجی، رووناکی و دەنگی گێتی تازە بە هاوکاری هاوڕێکانی چاپکرد. ئەو هەنگاوە بنەمای گەشەی مێژوو و ئەدەبی کوردی بوو و هێشتا چاپخانەکان لە باشووری کوردستان بەردەوامن لە بڵاوکردنەوەی ئەدەب و مێژوو.