Պապ թագավորն ապրել է մեզանից 1651 տարի առաջ, բայց նրա պատմությունը և այդ պատմության դասերն ու փիլիսոփայությունը մինչև օրս հանգիստ չի տալիս ոչ միայն պատմաբաններին, այլև տարբեր ժամանակների քաղաքական գործիչներին ու քաղաքական ռեժիմներին։ Պապի պատմությունը մի քանի անգամ փաթեթավորվել ու ծառայեցվել է որպես գաղափարախոսական գործիք։

Վերջին ամենաթարմ օրինակը խորհրդային տարիների փաթեթավորումն է, երբ հակաեկեղեցական քաղաքականության համատեքստում օգտագործվում էր Պապի կերպարը, և նաև մեր օրերում, երբ Պապի կերպարը փորձ է արվում վերաիմաստավորել և օգտագործել ներկայիս աշխարհաքաղաքական ու քաղաքակրթական աշխարհընկալումների համատեքստում։

Պապ Արշակունի արքայի մասին այս թողարկումը հիմնված է բացառապես փաստերի վրա։ Նա մասին գոյություն ունի երեք սկզբնաղբյուր՝ հայ պատմիչներ Մովսես Խորենացի ու Փավստոս Բուզանդ և հռոմեացի պատմիչ Ամիանոս Մարկելլինոս։ Հենց այս աղբյուրների հիման վրա էլ պատրաստել ենք այս էպիզոդը՝ հասկանալու համար՝ ով էր իրականում Պապը, ինչ իրավիճակում իջավ պատմության թատերաբեմ, ինչ փորձեց անել, ինչպես հեռացավ կյանքից, ինչ թողեց իրենից հետո և ի վերջո՝ որոնք են Պապ թագավորի կյանքի ու գործունեության պատմության դասերը։

----------------

King Pap lived 1,651 years ago, yet his story—and the lessons and political philosophy drawn from it—continues to preoccupy not only historians, but also politicians and regimes across different eras. Over time, Pap’s legacy has been repeatedly reframed and deployed as an ideological instrument. The most recent examples include the Soviet period, when his image was invoked within an anti-church agenda, and the present day, when efforts are underway to reinterpret Pap through contemporary geopolitical and civilizational lenses.

This episode on King Pap of the Arsacid dynasty is grounded exclusively in evidence. There are only three primary sources on Pap: the Armenian historians Movses Khorenatsi and Pavstos Buzand, and the Roman historian Ammianus Marcellinus. Drawing on these accounts, we examine who Pap truly was, the historical circumstances that shaped his rise, what he sought to accomplish, how his life ended, what he left behind, and—ultimately—the enduring lessons of his reign.