Համաշխարհային պատմագիտությանը հայտնի չէ որևէ տեսակի փաստ, որ Ղարաբաղում հայերից առաջ ինչ-որ ժողովուրդ է ապրել: Ավելին՝ մասնագիտական խիղճ ու հարգանք ունեցող ցանկացած պատմաբան կհավաստի, որ Արցախը հայ ժողովրդի ձևավորման օրրաներից է, և երբ տեղի է ունեցել անցումը հոմոսապիենսից դեպի էթնիկ միավոր, ապա Ղարաբաղի տարածքի հոմոսապիենսը դարձել է հայ մարդ՝ լեզվով, մշակույթով և կրոնածիսական համակարգով: Այս թողարկման ընթացքում փորձենք հասկանալ՝ ինչպես, երբ, ինչ պայմաններում, ում շնորհիվ և ում հանցանքի հետևանքով թուրքախոս տարրը մուտք գործեց և փորձեց բնավորվել Ղարաբաղում:

------------------------

World historiography does not know of any fact that any people lived in Karabakh before the Armenians. Moreover, any historian with professional conscience and respect will confirm that Artsakh is one of the cradles of the formation of the Armenian people, and when the transition from homosapiens to an ethnic unit took place, the homosapiens of the Karabakh territory became Armenian people with a language, culture, and religious ritual system. In this issue, let's try to understand how, when, under what conditions, thanks to whom, and as a result of whose crime the Turkic-speaking element entered and tried to establish itself in Karabakh.

Պատմությունը միայն հաղթանակների ու հերոսամարտերի մասին չէ։ Այն նաև ծանր դասերի շարան է՝ հաճախ գրված արյունով, պառակտմամբ ու դավաճանությամբ։

Այս էպիզոդում խոսում ենք պետական և ազգային դավաճանության տարբերությունների, դրանց պատմական հետևանքների և հանրային հիշողության մեջ թողած հետքի մասին։ Հայոց պատմության մեջ հերոսական կերպարների կողքին կան նաև այն անուններն ու դրվագները, որոնք երբեմն ուզում ենք մոռանալ, բայց պարտավոր ենք հիշել։

Ինչպես Վարդան Մամիկոնյանի կերպարը սովորեցնում է՝ ինչպիսին պետք է լինել, այնպես էլ Վասակ Սյունու կերպարը հիշեցնում է՝ ինչպիսին չպետք է լինել։ Այս թողարկումը պատմական հիշողության, ներքին պառակտման և դավաճանության վտանգավոր ժառանգության մասին է։

--------

History is not only written by victors. It is also shaped by blood, fracture, and betrayal.

In this episode, we enter one of the darkest corridors of Armenian history: the thin line between state treason and national betrayal, the wounds they leave behind, and the way they survive in collective memory. Alongside heroes and martyrs, history also preserves the names we would rather forget — but cannot afford to erase.

Because Vardan Mamikonyan teaches us what courage looks like. Vasak Syuni reminds us what betrayal costs.

This is an episode about memory, division, loyalty, and the shadow that treason casts across generations.

Սարիղամիշ 1914. ինչպես Էնվերի ջախջախումը կանխորոշեց հայերի ճակատագիրը

Սարիղամիշը պարզապես մի ճակատամարտ չէր։ Այն պատմական այն կետն էր, որտեղ որոշվում էր ոչ միայն պատերազմի ընթացքը, այլև արևմտահայության ճակատագիրը։

1914–1915 թվականների ձմռանը Օսմանյան բանակի կործանարար պարտությունը Սարիղամիշում դարձավ մի շրջադարձ, որը երիտթուրքական վերնախավին մղեց դեպի 20-րդ դարի առաջին մեծագույն հանցագործությունը՝ Հայոց ցեղասպանությունը։ Էնվեր փաշայի ձախողումը քողարկելու համար շրջանառության մեջ դրվեց կեղծ միֆը, թե թուրքական պարտության մեղավորը հայերն էին։

Հենց այս սուտն էլ դարձավ հայերի դեմ ատելություն բորբոքելու և հետագա ցեղասպանությունը «արդարացնելու» գործիքներից մեկը։

Այս թողարկմանը կիմանաք՝
ինչու Սարիղամիշի ճակատամարտը դարձավ ճակատագրական շրջադարձ,
ինչպես ձևավորվեց հայերի դեմ ուղղված կեղծ մեղադրանքը,
և ինչու Սարիղամիշին անմիջապես հաջորդեց 1915-ի ապրիլի ողբերգությունը։

Սարիղամիշից մինչև Ցեղասպանություն՝ մեկ շղթա, մեկ ծրագիր, մեկ աղետ։

---------------------------

Sarıkamış 1914: How Enver’s Defeat Sealed the Fate of the Armenians

Sarıkamış was not merely a battle. It was a historic turning point at which not only the course of the war, but also the fate of the Western Armenians, was decisively shaped.

The catastrophic defeat of the Ottoman army at Sarıkamış in the winter of 1914–1915 became a crucial moment that pushed the Young Turk leadership toward committing the first great crime of the twentieth century: the Armenian Genocide. In an effort to conceal Enver Pasha’s failure, a false narrative was deliberately spread, claiming that Armenians were responsible for the Ottoman defeat.

That very lie became one of the key instruments used to incite hatred against Armenians and to “justify” the genocide that followed.

In this episode, you will discover why the Battle of Sarıkamış became such a fateful turning point, how the fabricated accusations against Armenians took shape, and why the tragedy of April 1915 followed so swiftly after Sarıkamış.

From Sarıkamış to the Genocide: one chain, one plan, one catastrophe.