Bir harita, sadece kağıt üzerine çizilmiş çizgilerden ibaret değildir. Bir harita, bir dünya görüşüdür. Bir tercihtir. Bir anlatıdır. Ve bazen, bir silgidir.

Bu bölümde Defne ve Ergen, bugüne kadar yaptıkları sorgulamaları bir adım daha ileriye taşıyor. Artık sadece "hangi isim nereye göç etti" sorusunu sormuyorlar. Şimdi soruyorlar: Haritalar neyi gizliyor?

Daha önceki bölümlerde, İngiliz Harita Dairesi'nin 1919 tarihli gizli memorandumundan bahsetmiştik. Bu belgede, Gelibolu haritasından "Orijinal Mekke" ibaresinin, "yeraltı geçitleri"nin ve "tünel ağları"nın silinmesi emrediliyordu. Peki ya bu sadece bir başlangıçsa? Ya haritalardan silinen çok daha fazla şey varsa?

Bu bölümde sorduğumuz sorular:

• Haritalar kimin için çizilir? Kimlerin ihtiyaçlarına göre şekillenir?

• "Yeraltı şehirleri" neden hiçbir haritada gösterilmez?

• Kutsal dağlar (İda Dağı, Kaf Dağı, Tur Dağı) neden haritalarda sadece sıradan coğrafi oluşumlar olarak yer alır?

• Kayıp mabetler (Süleyman Mabedi, Beyt-i Mamur) neden haritalarda yoktur?

• "On İki Ada" neden sadece yüzeydeki adalar olarak gösterilir? Altlarındaki yeraltı bağlantıları neden yoktur?

• Sykes-Picot Anlaşması'nın gizli maddelerinde "kapatılacak geçitler" ve "mühürlenecek tüneller" neden bahsediliyor?

• Lozan Antlaşması'nın gizli protokolünde Çanakkale bölgesi neden "40 yıl süreyle askeri yasak bölge" ilan edildi?

Yeraltı Şehirleri: Haritalarda Olmayan Dünya:

Kur'an'da ve hadislerde sıkça bahsedilen "yeraltı şehirleri", "mağaralar", "tüneller"... Ad kavminin dağların içinde saraylar yapması, Semud kavminin dağları oyarak evler inşa etmesi, Zülkarneyn'in iki dağ arasında karşılaştığı kavimler, Yecüc ve Mecüc'ün yeraltından çıkması... Tüm bu anlatılar, yerin altında devasa bir dünyanın varlığına işaret ediyor.

Peki bu yeraltı dünyası neden haritalarda yok? Neden bugünkü coğrafya kitaplarında bu şehirlerden, bu tünellerden, bu geçitlerden bahsedilmiyor?

Kutsal Dağlar: İda, Kaf, Tur, Olimpos:

İda Dağı, Kaz Dağı, Kaf Dağı, Tur Dağı, Olimpos Dağı, Ergenekon... Farklı kültürlerde farklı isimlerle anılan bu dağ, aslında hep aynı kutsal coğrafyayı işaret ediyor olabilir mi? Peki bu dağ neden haritalarda sadece sıradan bir yükselti olarak gösteriliyor? Kutsal niteliği neden silinmiş?

Kayıp Mabetler: Süleyman Mabedi, Beyt-i Mamur:

Evliya Çelebi, Ayasofya'nın altında Süleyman Mabedi olduğunu yazar. İmam Cafer Sadık (a.s), "Beyt-i Mamur"dan bahseder. Peki bu mabetler nerededir? Neden bugünkü haritalarda onlardan eser yoktur?

Gizli Antlaşmalar ve Yasak Bölgeler:

Sykes-Picot Anlaşması'nın gizli maddeleri, Lozan Antlaşması'nın gizli protokolleri, İngiliz Harita Dairesi'nin memorandumları... Bu belgeler, bir bölgenin neden "yasak" ilan edildiğini, hangi geçitlerin "kapatıldığını", hangi tünellerin "mühürlendiğini" açıkça ortaya koyuyor.

Peki neden? Bu coğrafyada ne var? Haritalardan silinen, gizlenen, kapatılan ne?

Bu bölümde ele aldığımız kaynaklar:

• The National Archives (UK), WO 159/45, War Office Mapping Division, Confidential Memorandum, 1919

• Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri, Lozan Antlaşması Gizli Ekleri, 1923

• The National Archives (UK), Sykes-Picot Agreement, Additional Secret Protocol, 1916

• Kur'an-ı Kerim: Ad, Semud, Hicr, Ahkaf, Kehf sureleri

• Evliya Çelebi, Seyahatname (yeraltı şehirleri ve tünellerle ilgili bölümler)

• Gelibolulu Mustafa Âli, Nusretnâme

• Strabon, Coğrafya (İda Dağı ve yeraltı bağlantıları)

• Platon, Phaedo (yeraltı nehirleri ve mağaralar)

• Türk mitolojisi: Ergenekon, Atalar Mağarası, yeraltı diyarı anlatıları

Haritaların çizdiği değil, çizmediği şeyler... Coğrafyanın gösterdiği değil, gizlediği gerçekler... Mabetlerin yüzeyde değil, altında olduğu dünya...

Acaba?

"Bu programda paylaşılan bilgiler, kesin doğru olarak değil, araştırmaya teşvik ve tefekküre davet amacıyla sunulmaktadır. Dinleyicilerimizi kendi araştırmalarını yapmaya, güvenilir kaynaklara başvurmaya ve en önemlisi Kur'an ve Ehlibeyt öğretileriyle her bilgiyi süzgeçten geçirmeye davet ediyoruz."

İstanbul. Kabe. Gazze.

Üç kutsal şehir. Üç farklı inancın, üç farklı medeniyetin kalbi. Bugünün dünya haritasında bu üç şehir, birbirinden binlerce kilometre uzakta. İstanbul kuzeybatıda, Kabe güneydoğuda, Gazze ise doğu Akdeniz'in kıyısında.

Peki ya bir zamanlar bu üç kutsal şehir yan yanaysa? Ya İstanbul, Kabe ve Gazze aslında aynı coğrafyada, belki de Çanakkale civarında buluşuyorsa?

Bu bölümde Defne ve Ergen, daha önceki bölümlerde sorguladıkları isimlerin ve coğrafyaların izini sürmeye devam ediyor. Ama bu sefer iş daha da derin. Çünkü sırada, üç semavi din için de kutsal olan şehirler var.

Bu bölümde sorduğumuz sorular:

• İstanbul'un fethi neden bu kadar önemli? Bir şehrin fethi, sadece stratejik bir zafer miydi, yoksa kutsal bir coğrafyaya ulaşmanın anahtarı mı?

• "Konstantinopolis" ismi nereden geliyor? Bu şehir her zaman bugünkü İstanbul'da mıydı?

• Kabe ile İstanbul arasında hadislerde geçen bağlantılar ne anlatıyor?

• Gazze ile İstanbul arasında Osmanlı arşivlerinde nasıl bir ilişki var?

• Fatih Sultan Mehmet'in "İstanbul'u fetheden komutan" olmasının ötesinde, bu şehirle ilgili özel bir bağı var mı?

• Üç şehrin ortak noktası ne olabilir? Hepsinin Çanakkale civarında buluştuğu bir nokta var mı?

• Neden Haçlı Seferleri'nin hedefi hem Kudüs hem de İstanbul'du?

İstanbul: Sadece bir şehir mi?

İstanbul, binlerce yıldır imparatorluklara başkentlik yapmış bir şehir. Roma'nın, Bizans'ın, Osmanlı'nın kalbi. Peki ya bu şehir, her zaman bugünkü Boğaz'ın kıyısında değilse? Ya "İstanbul" ismi, daha önce başka bir coğrafyayı, belki de Çanakkale civarındaki kadim bir şehri işaret ediyorsa?

Evliya Çelebi'nin Seyahatname'sinde İstanbul ile ilgili anlattığı bazı detaylar, bugünkü İstanbul'la örtüşmüyor. Acaba Evliya Çelebi'nin bahsettiği İstanbul, başka bir yerde miydi?

Kabe ve İstanbul Bağlantısı:

Daha önceki bölümlerde Gelibolulu Mustafa Âli'nin "Kabe'nin aslı Gelibolu'dadır" ifadesini ele almıştık. Aynı yazar, başka bir eserinde İstanbul ile Kabe arasında bir bağlantı olduğunu ima ediyor. Acaba bu iki kutsal mekan, bir zamanlar aynı coğrafyada mıydı?

Gazze ve İstanbul Bağlantısı:

Gazze, bugün Filistin'in Akdeniz kıyısında bir şehir. Ancak Osmanlı arşivlerinde Gazze ile ilgili bazı kayıtlar, bu şehrin İstanbul ile çok daha yakın bir ilişkisi olduğunu düşündürüyor. Acaba Gazze de tıpkı "Paris" ve "Mısır" gibi zaman içinde göç mü etti?

Üç Kutsalın Buluşma Noktası:

İstanbul, Kabe, Gazze. Bugün birbirinden çok uzak. Peki ya bu üç kutsal şehir, aslında aynı coğrafi bölgenin farklı zamanlardaki isimleriyse? Ya hepsi, Çanakkale civarında, Kaz Dağları'nın eteklerinde buluşan bir kutsal coğrafyanın parçalarıysa?

Bu bölümde ele aldığımız kaynaklar:

• Evliya Çelebi, Seyahatname (İstanbul ile ilgili bölümler)

• Gelibolulu Mustafa Âli, Künhü'l-Ahbar ve Nusretnâme

• Resulullah (s.a.v)'in İstanbul'un fethi ile ilgili hadisleri

• Osmanlı arşivlerinde İstanbul, Kabe ve Gazze kayıtları

• Haçlı Seferleri kronikleri ve İstanbul kuşatmaları

• Fatih Sultan Mehmet dönemi kayıtları

• Antik coğrafyacıların "Byzantion" ile ilgili tarifleri

Üç kutsal şehrin, üç ayrı inancın, üç ayrı medeniyetin kalbinin attığı nokta... Acaba bu nokta, bugün bize öğretilenden çok daha farklı bir yerde mi?

Acaba?

"Bu programda paylaşılan bilgiler, kesin doğru olarak değil, araştırmaya teşvik ve tefekküre davet amacıyla sunulmaktadır. Dinleyicilerimizi kendi araştırmalarını yapmaya, güvenilir kaynaklara başvurmaya ve en önemlisi Kur'an ve Ehlibeyt öğretileriyle her bilgiyi süzgeçten geçirmeye davet ediyoruz."

Gazze. Mısır. Hicaz.

Bugünün dünya haritasında bu üç isim, birbirinden çok uzak coğrafyaları işaret ediyor. Gazze, Akdeniz kıyısında küçük bir şerit. Mısır, Kuzey Afrika'nın devasa ülkesi. Hicaz ise Arap Yarımadası'nda, Mekke ve Medine'yi içine alan bölge.

Peki ya bu isimler, her zaman bugün bildiğimiz yerleri işaret etmiyorsa? Ya bir zamanlar Gazze, Mısır ve Hicaz, yan yana, hatta iç içeyse? Ya bu isimlerin hepsi, Çanakkale civarında bir bölgeyi anlatıyorsa?

Bu bölümde Defne ve Ergen, coğrafi isimlerin göç ettiği fikrini daha da derinleştiriyor. Daha önceki bölümlerde "Paris"in, "Mısır"ın, "Trablusgarp"ın farklı coğrafyaları işaret edebileceğini sorgulamıştık. Şimdi sıra Gazze, Mısır ve Hicaz üçlüsünde.

Bu bölümde sorduğumuz sorular:

• "Gazze" ismi nereden geliyor ve ilk olarak hangi coğrafyayı işaret ediyordu?

• "Mısır" ismi her zaman bugünkü Nil Vadisi'ni mi anlatıyordu?

• "Hicaz" ne demek? "Hicaz" ismi neden "ayrılmak, göç etmek" kökünden geliyor?

• Bu üç isim neden antik kaynaklarda birlikte anılıyor?

• Osmanlı arşivlerinde "Gazze", "Mısır" ve "Hicaz" ile ilgili hangi ilginç kayıtlar var?

• "Hicaz Demiryolu" nereden nereye yapılmıştı? Bugünkü haritalarla bu rota tutarlı mı?

• İsrailoğulları'nın "Mısır'dan çıkışı" anlatısı, bugünkü Mısır coğrafyasıyla ne kadar örtüşüyor?

Gazze: Sadece bir şehir mi?

Gazze, bugün Filistin'in Akdeniz kıyısında bir şehir. Peki ya bu isim, daha önce başka bir yeri işaret ediyorsa? Antik kaynaklarda "Gaza" veya "Gazze" ismine, Anadolu'da, özellikle Çanakkale civarında da rastlanıyor. Acaba isim, tıpkı "Paris" gibi zaman içinde göç mü etti?

Mısır: Nil Vadisi her zaman mı?

Daha önceki bölümlerde Ebû Eyyûb el-Ensarî hadisinde geçen "Mısır"ın bugünkü Mısır olamayacağını lojistik açıdan sorgulamıştık. Peki ya "Mısır" ismi, Antik Çağ'da Anadolu'nun batısındaki bir bölgeyi, belki de Troas bölgesini işaret ediyorsa?

Hicaz: Ayrılan, göç eden bölge mi?

"Hicaz" kelimesi, Arapça "hicr" kökünden gelir. "Ayrılmak, göç etmek" anlamına gelir. Bu bölgeye neden "Hicaz" denmiş? Acaba ismin kendisi, bu bölgenin bir yerden "ayrıldığını" veya bir göçün sonucu oluştuğunu mu ima ediyor? Ve eğer Hicaz, Mekke ve Medine'yi içine alan kutsal bölgeyse, bu bölge neden "ayrılan" olarak adlandırılsın?

Üç ismin ortak hikayesi:

Gazze, Mısır ve Hicaz. Bugün birbirinden çok uzak. Peki ya bu üç isim, aslında aynı coğrafi bölgenin farklı parçalarını anlatıyorsa? Ya bu isimler, bir zamanlar Çanakkale civarında, Kaz Dağları'nın eteklerinde, yan yana duran bölgelerin adlarıysa?

Bu bölümde ele aldığımız kaynaklar:

• Antik kaynaklarda "Gaza" isminin Anadolu bağlantıları

• Ebû Dâvûd, Cihâd, 27 (Mısır'dan İstanbul'a sefer hadisi)

• Hicaz Demiryolu kayıtları ve güzergahı

• Osmanlı arşivlerinde Gazze, Mısır ve Hicaz kayıtları

• İsrailoğulları'nın Mısır'dan çıkışı anlatısının coğrafi sorgulaması

• Strabon ve diğer antik coğrafyacıların Anadolu'daki "Mısır" bağlantılı yer isimleri

Üç ismin, üç bölgenin, belki de üç ayrı coğrafi hafızanın peşinde. Acaba bu isimler göç ettiyse, geride ne bıraktılar?

Acaba?

"Bu programda paylaşılan bilgiler, kesin doğru olarak değil, araştırmaya teşvik ve tefekküre davet amacıyla sunulmaktadır. Dinleyicilerimizi kendi araştırmalarını yapmaya, güvenilir kaynaklara başvurmaya ve en önemlisi Kur'an ve Ehlibeyt öğretileriyle her bilgiyi süzgeçten geçirmeye davet ediyoruz."