Trời nắng như đổ lửa trưa hè giữa tháng Tám, những chiếc xe ô tô dần dần tiến vào Trung tâm CAFI ở Sainte-Livrade-sur-Lot, nơi tiếp nhận hơn một nghìn người hồi hương từ Đông Dương sau năm 1956. Trung tâm hiện trở thành điểm “hành hương”, thành nơi “về quê” của rất nhiều thế hệ con cháu. Dịp nghỉ lễ 15/08 hàng năm tại CAFI cũng trở thành điểm hẹn của người dân trong vùng đến khám phá ẩm thực Việt và âm nhạc. Ông Du (tên đã được thay đổi), gần 70 tuổi, ngồi dưới gốc cây thông, cởi trần, tay cầm quạt phẩy phẩy vì không thể ở trong ngôi nhà mái tôn hầm hập dưới cái nóng 40°C. Nhà của ông, giống như những ngôi nhà khác trong “căng” (“camp” - trại), được xây cách đây hơn 10 năm sau một vụ hỏa hoạn. Đằng sau vẫn còn bốn dãy nhà cũ : Một dãy nhà bị bỏ hoang, như sắp sập, ba dãy còn lại được sử dụng làm nhà nguyện, hội trường, trụ sở hội CEP-CAFI… Những di tích này trở thành biểu tượng của Trung tâm Tiếp nhận Người Pháp từ Đông Dương (Centre d’Accueil des Français d’Indochine, CAFI). Nhưng thực ra, những người hồi hương từ Đông Dương, như ông Du, chưa từng được sống ở đó. “Cái “căng” cũ bị phá hết, chắc 15 năm rồi. Nhiều người Tây không có biết, nhìn vào đây (bốn dãy nhà còn lại), họ tưởng trước đây mình ở thế này. Nhưng không đúng. Mấy người ở trong những dãy nhà đó là làm văn phòng. Ở bên trong, có cái couloir (hành lang), có nhiều buồng, nghe nói còn cả nhà tắm luôn. Mấy cái cửa sổ ở dãy nhà đó thấp. Mấy người làm cho nhà nước thời đó có quyền ở đây. Còn cái trại của mình bị phá hết, đâu phải thế này. Ở trại cũ đấy, cửa sổ ở trên cao. Mình nhòm thấy giời thôi, không thấy ai hết. Nhà mình khổ tại vì có cái cầu tiêu ở ngoài, nó cao lắm, nó che hết cửa sổ, thế nên mình ở trong tối. Bác sĩ bảo ở thế không tốt cho đầu óc. Không có cầu tiêu. Cầu tiêu ở ngoài. Không có nhà tắm. Đi tắm ở ngoài phải trả tiền. 50 xu thời xưa, chắc tương đương bây giờ là mấy euro. Nhà đấy, tường cũng như thế này thôi (tường đơn, giống dãy nhà còn lại), không có lớp chống lạnh. Rét lắm, lạnh lắm ! Không có cách nào sưởi ấm được. “Người gác đền” Ông Du như người coi đền, ông biết mọi chuyện lớn, bé xảy ra trong trại, trại thay đổi như thế nào cho đến hiện nay. Trung tâm CAFI ở Sainte-Livrade-sur-Lot chủ yếu dành cho những gia đình mẹ đơn thân. “Trước đấy, lúc mình đến đây đó, nhiều “pa” (bố) ốm, chết, chỉ còn các mẹ. Mẹ mình thì nghèo, phải đi hái đậu để có tiền nuôi mình, đi hái mận, đi hái đủ hết. Rồi mấy bà cụ không biết tiếng Tây, dạy mình thế nào được, thế là mình đi học lỏm. Ở đây có CIMAC, giống như một hiệp hội (association), đến đó học. Tại vì bố mẹ, anh em, có người thì đi làm ở Paris, thì mấy đứa trẻ ở đây không biết làm thế nào, tự sống thế. Thời trước trong “căng” có nhiều người nghèo lắm, có một chút tiền để sống, nghe nói là Nhà nước cho mà không có đủ”. Điều kiện sống trong trại như kỷ luật nhà binh. Ngoài việc đi học ở trường trong thành phố, muốn đi xa phải xin phép, trừ khi đến tuổi trưởng thành. Các mẹ, hầu hết không biết tiếng Pháp, không người thân, chỉ biết lủi thủi nuôi con. Đến khi con lớn, một số người tự tin ra khỏi trại để đi làm ở các thành phố lớn lân cận, chủ yếu là Bordeaux, Toulouse… Ông Du từng làm việc 8 năm ở Paris, sau đó trở về chăm mẹ già. Số gia đình Đông Dương sống trong trại cũng thưa dần. Ông Du đếm từ khoảng 90 gia đình Việt Nam, hiện giờ còn khoảng 15-20 nhà. Khu vực này hiện là khu nhà xã hội nên có nhiều gia đình Pháp sinh sống : “Ở đây có nhiều người sống một mình lắm, tại con cháu đi hết. Các cụ ngày xưa giờ còn ba, bốn cụ bà, cụ ông. Có người về thăm, về đây giống như ngày hôm nay này. Họ làm sự kiện này hay. Mấy người ngoài phố thích lắm, vào đây buổi đêm vui lắm. Mấy người lai trước ở đây, trong đó có nhiều người bây giờ ở Paris, thì trở về gặp lại nhau, ...
Afficher plus
Afficher moins
11 min